ابو القاسم سلطانى
31
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
شيوه نگارش و طرز استفاده از دايره المعارف : دايره المعارف نيز برحسب نام علمى گياه ولى از راست به چپ مطابق واژهنامه مرتب شده و نام مشهور گياه در طب سنتى در سمت راست نام علمى در صدر آمده است . در ابتدا شرح ظاهرى گياه و سپس تاريخچه و موارد مصرف گياه در طب سنتى پس از ذكر اسامى باستانى گياه ، توسط پزشكان سنتى به ترتيب قدمت تاريخى آمده است و در حقيقت ترجمه ، تفسير و خلاصهاى است از كتب دياسقوريدوس ، الحاوى ( جلدهاى 20 - 21 و 22 ) ، ابنيه ، هدايه المتعلمين ، صيدنه ، قانون و . . . به اين ترتيب خواص و كاربرد گياه در امر درمان كه ديوسكوريد ذكر نموده بهطور كامل آمده است و در مورد پزشكان بعدى فقط موارد مصرف و خواص درمانى جديدى را كه هر پزشك بر مجموعه نظريات پيشينيان افزوده ذكر شده است . به عنوان مثال مندرجات كتاب مخزن الادويه درباره يك گياه ، مجموعهاى است از آنچه پزشكان قبل از وى درباره خواص و اثرات درمانى گياه ذكر نمودهاند به اضافه مطالبى كه به نقل از عقيلى خراسانى يا صاحب مخزن در دايره المعارف آمده است . بنابراين علاوه بر جلوگيرى از اطاله مطلب ، سابقه و تاريخ كاربرد يك گياه در بيمارى خاص نيز مشخص مىشود . چنانچه يكى از خواص ذكرشده توسط يك پزشك سنتى مورد قبول پزشكان بعدى واقع نشده و مردود باشد در دايره المعارف منعكس شده است . معادل كليه اصطلاحات ، اسامى بيماريها ، واژههاى نامانوس ، تفسير و در متن وارد و اصل در تحشيه با ذكر توضيحات لازم آمده است و در مورد اشتباهات و نقايص موجود در منابع قديم مورد استفاده نيز همين شيوه به كار رفته است . پس از تاريخچه تركيبات شيميائى و موارد مصرف امروزى گياه شرح داده شده است . در پايان هر مبحث فقط منابع قديمى با ذكر شماره صفحه و با استفاده از علائم و اختصارات ( مانند تت - ترجمه و تلخيص ) آمده كه در صفحه جداگانه ملاحظه مىشود . حتى المقدور سعى شده است كه سادهنويسى رعايت شود تا مشكلى بر مشكل افزوده نشود . براى استفاده از دايره المعارف دانستن كد گياه لازم مىباشد كه در فهرست واژهنامه مقابل نام گياه مورد نظر آمده و با داشتن كد به آسانى مىتوان آن را در دايره المعارف و واژهنامه پيدا نمود . توصيه مىشود كه همزمان از واژهنامه و دايره المعارف استفاده شود . با تمام وسواسى كه داشتهام اين مجموعه نمىتواند خالى از نقص و اشكال باشد و هرگز چنين ادعائى را ندارم ، چه زبان علمى ما با زبان علمى گذشته تفاوت بسيار دارد . اميد دارم پژوهشگران و سروران عزيز اين نقايص را كتبا يا شفاها اعلام فرمايند تا به طريقى نسبت به رفع آنها اقدام شود .